Leren van wat misgaat in therapie

To Err is Human: leren van wat misgaat in therapie
Brechje Dandachi-FitzGerald op het WKK congres 2025

Brechje Dandachi-FitzGerald opende haar lezing op het WKK congres 2025 met een vraag die de zaal waarschijnlijk liever niet hardop beantwoordde: is het u weleens overkomen dat een therapiesessie mislukte?

Mislukken in therapie kan veel gedaanten hebben. Een sessie die volledig vastloopt. Een cliënt die niet vooruitgaat. Nieuwe klachten die ontstaan waar geen ruimte voor was. Een EMDR-sessie die een naargeestig beeld achterlaat dat niet verwerkt wordt. Brechje benoemde ze zonder omhaal, want daar begint het leren.

De vergelijking met de geneeskunde is veelzeggend. Nadat in 1999 werd onthuld dat 98.000 mensen per jaar in Amerika stierven als gevolg van medische fouten, leidde dat niet tot veroordeling maar tot een cultuur van leren. Strengere rapportagesystemen, betere preventie en een structurele daling van het aantal fouten. Psychotherapie heeft die slag nog niet volledig gemaakt.

De cijfers die Brechje presenteerde zijn moeilijk te negeren. Vijf procent van de cliënten rapporteert blijvende negatieve effecten van therapie. Van 289 studies naar depressiebehandeling rapporteerde slechts zes procent überhaupt iets over achteruitgang. En van duizenden pre-registraties beschreef slechts drie procent hoe nadelige reacties werden bijgehouden. Ondenkbaar bij medicijnonderzoek.

Kwalitatief onderzoek laat zien wat cliënten ervaren: therapeuten die niet goed luisteren, onvoldoende empathie tonen of vanuit eigen vooroordelen werken. Een therapievorm die niet aansluit bij wat iemand nodig heeft. En het gevoel achteruit te gaan zonder dat dat benoemd wordt. Cliënten beleven negatieve ervaringen vaker en intenser dan therapeuten inschatten, en leggen de schuld ervan ook nog bij zichzelf.

Haar boodschap was niet ontmoedigend maar praktisch. Bespreek met cliënten hoe zij de therapie ervaren. Gebruik feedbacksystemen. Praten over bijwerkingen leidt niet tot een nocebo-effect, zo blijkt uit onderzoek, maar wel tot een sterkere werkalliantie. En draag bij aan een cultuur waarin fouten niet worden veroordeeld maar onderzocht.

Do the best you can until you know better. Then, when you know better, do better.