Complexiteit omarmen en de mens in haar context zien

Zonder visie kun je niet scherpstellen
David Van Den Berg op het WKK congres 2025
 

David Van Den Berg opende zijn lezing op het WKK congres 2025 met een ongemakkelijke rekensom: de zorgvraag groeit, personeelstekorten verdrievoudigen, en toch moeten we steeds meer mensen behandelen met steeds minder mensen. Iets moet er fundamenteel anders.
 

Maar wat dan? Volgens David begint dat bij een eerlijke blik op hoe we nu naar mentale problemen kijken. Het huidige denken in classificaties, DSM-diagnoses als ADHD, depressie of borderline, lost een probleem op dat we zelf hebben gecreëerd: het geeft richting aan de zorgfinanciering, maar vertelt ons weinig over de mens die tegenover ons zit. Mensen met één diagnose zijn zeldzaam in de specialistische GGZ. En twee mensen met dezelfde classificatie kunnen zo van elkaar verschillen dat de diagnose nauwelijks iets zegt over wat hen helpt.
 

Daar komt bij dat de samenleving zelf is veranderd. Van een wereld met vastigheid en sociale cohesie naar een netwerksamenleving die sneller, drukker en veeleisender is. Steeds meer mensen lopen vast, niet omdat ze ziek zijn in de klassieke zin, maar omdat de omgeving weinig ruimte laat voor wie anders in elkaar zit. De vraag die David stelt is dan ook: moeten we iedereen behandelen, of moeten we ook werken aan een gezondere samenleving? Aan echt inclusief onderwijs en echt inclusieve arbeid?
 

Zijn antwoord op de vraag hoe het anders kan is helder: innoveer vanuit visie. Niet reageren op problemen, maar vertrekken vanuit een stip aan de horizon. Waar wil je naartoe? Wat moet er anders? En wat moet er juist blijven? Dat vraagt ook om mensen van buiten de GGZ, om dwarsdenkers en visionairs die meehelpen bouwen.
 

In de praktijk werkt Van Den Berg aan wat hij patroondiagnostiek noemt: een manier van kijken die context, levensloop en dynamiek serieus neemt, zonder de classificatie als vertrekpunt. Niet: heeft iemand borderline of een autismespectrumstoornis? Maar: welke patronen spelen er, hoe zijn die ontstaan, en wat helpt iemand om weer meer grip te krijgen op het eigen leven? De cliënt is daarin geen passieve ontvanger van zorg, maar een actieve deelnemer die zelf het beste begrijpt wat er aan de hand is.
 

Wat David bepleitte was geen afbraak van de GGZ, maar een opwaardering ervan. De kennis is er. De compassie is er. Wat nu nodig is, is de moed om die kennis in te zetten voor de mensen die het echt nodig hebben, en om te stoppen met wat niet werkt. Meer weten over David van den Berg en patroondiagnostiek? Kijk op de website van Patterns of Life